Już 7 lutego o godz. 20 katowickie Tonarium stanie się przestrzenią dla performance’u na styku tańca, technologii i percepcji. Projekt „Traces” bada relację pomiędzy ciałem a systemem. Wydarzenie organizowane jest w ramach autorskiego programu rezydencji artystycznych Fundacji Soundscape, która do tej pory skupiała się na działaniach w obszarze dźwięku i nowych mediów. Teraz rozszerza program o taniec i sztuki performatywne.
W realizację projektu zaangażowane były osoby artystyczne odpowiedzialne za różne obszary działań twórczych, w tym wizualizacje, taniec, realizację światła oraz rozwiązania technologiczne i kompozytorskie. Projekt Fundacji Soundscape i Tonarium wspierają: Mercedes Benz Inter Car Silesia oraz Katowice Miasto Ogrodów – Instytucja Kultury im. Krystyny Bochenek. Przedsięwzięcie pod nazwą „Taniec z użyciem immersyjnej sieci: performance sensorów, dźwięku i światła” zostało sfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach programu NextGenerationEU.
Pierwszy taki performance w Tonarium
Katowickie Tonarium jest autorskim instrumentem muzycznym i jednocześnie przestrzenią Laboratorium Nowych Mediów. To jedyne takie miejsce w Polsce dedykowane eksperymentom dźwiękowym, które łączy zaawansowaną technologię analogową i cyfrową, umożliwiając komponowanie, prototypowanie i realizację projektów muzycznych w immersyjnym systemie dźwiękowym. Tonarium zainicjowane przez Fundację Soundscape to przestrzeń, w której dźwięk jest zatem formą rozrywki i zarazem polem do naukowych i profesjonalnych eksploracji.
Jak podkreśla Łukasz Kałębasiak, dyrektor instytucji Katowice Miasto Ogrodów, partnera wydarzenia: „Zbliżające się widowisko jest potwierdzeniem wyjątkowego potencjału, jakim dysponuje Tonarium, jako miejsca otwartego na poszukiwania artystyczne i technologiczne. Immersyjny i innowacyjny charakter wydarzenia, łączącego sztukę, taniec, dźwięk, ciało i technologię doskonale wpisuje się w założenia programu członkostwa Katowic w Sieci Miast Kreatywnych UNESCO w dziedzinie muzyki, w którym przenikają się różne dziedziny kreatywne i gatunki sztuki”.
Z kolei Żaneta Godziszewska, kierowniczka transformacji cyfrowej i marketingu w Mercedes Benz Inter-Car Silesia, który został partnerem projektu, dodaje: „Taneczny performance nie tylko odsłania nowe możliwości Tonarium, ale też jest przykładem budowania unikalnego doświadczenia zarówno dla artystów, którzy projekt przygotowują, jak i widzów, którzy za moment będą uczestniczyć w tym unikatowym wydarzeniu. Cieszymy się, kiedy wspierane przez nas inicjatywy, dostarczają odbiorcy emocji na najwyższym poziomie”. Wydarzenie w Tonarium to obietnica właśnie takich emocji”.
Taniec i nowe technologie
Przygotowania do rezydencji tanecznej obejmowały szczegółowe planowanie performance’u integrującego taniec z nowymi technologiami. Proces obejmował zastosowanie sensorów ruchu i systemu śledzenia pozycji, współpracę z Jakubem Kirklewskim oraz proces stopniowej adaptacji tancerek do pracy z technologią. Geneza rezydencji sięga wcześniejszych doświadczeń z systemami śledzenia pozycji, w końcu zespół zdecydował się samodzielnie opracować rozwiązanie, co zaowocowało hybrydowym, eksperymentalnym projektem łączącym taniec i technologię.
– Projekt ma charakter unikatowy – tego typu spektakl taneczny z użyciem sensorów i dźwięku immersyjnego stanowi innowacyjne połączenie człowieka z maszyną, będące efektem współpracy z ekspertami od nowych technologii. Dzięki unikalnym narzędziom i systemowi 36-kanałowemu, zespół Tonarium stworzył doświadczenie, jakiego nie da się porównać z żadnym klasycznym spektaklem – przekonuje Jakub „biøs” Mokrzysiak, dyrektor artystyczny Fundacji Soundscape i opiekun projektu „Traces”, w którym odpowiada za technologię i kompozycję.
Jak tłumaczy Mokrzysiak, w projekcie wykorzystano dwa rodzaje sensorów: jeden sterujący warstwą muzyczną w zależności od ruchu tancerki (np. zmianą głośności lub częstotliwości dźwięku), drugi oparty na technologii UWB, umożliwiający precyzyjne śledzenie jej pozycji w przestrzeni. System, działający podobnie do tagów Apple, umożliwia doświadczenie dźwięku immersyjnego 360°, gdzie obiekty dźwiękowe poruszają się wraz z tancerkami i reagują na ich pozycję oraz gesty w czasie rzeczywistym. Tancerki rozpoczęły próby z nowym systemem, ucząc się zakresów ruchu i sposobów wpływania na dźwięk; proces ten wymaga czasu, by mogły poczuć się swobodnie i w pełni wykorzystać potencjał technologii, stając się swoistym „żywym instrumentem”.
W przestrzeni studia zamontowano osiem szerokopasmowych nadajników UWB, rozmieszczonych pod sufitem i w różnych punktach sali, które wysyłają impulsy odbierane przez odbiorniki przymocowane do kostiumów tancerek. Jak wyjaśnia zaproszony do projektu Jakub Kirklewski: „System działa na zasadzie pomiaru czasu powrotu impulsu, co umożliwia precyzyjne określenie pozycji w przestrzeni 3D i przekazanie tych danych do dalszego przetwarzania. Informacje o położeniu są integrowane z systemem dźwiękowym, dzięki czemu wirtualne źródła dźwięku dynamicznie podążają za ruchem tancerek, zmieniając środowisko dźwiękowe w czasie rzeczywistym. Zasięg systemu obejmuje całe studio, co pozwala na swobodne poruszanie się w dowolnym miejscu przestrzeni scenicznej.”
Projekt podkreśla innowacyjny charakter technologii UWB, dotychczas wykorzystywanej głównie w przemyśle, lokalizacji obiektów, robotyce i dronach, a w tym przypadku zaadaptowanej na potrzeby sztuki performatywnej. – Kluczowym elementem było stworzenie autorskiego oprogramowania, które na podstawie pomiarów odległości między nadajnikami a odbiornikami wyznacza pozycję w przestrzeni i tłumaczy ją na sygnały sterujące dla systemu dźwiękowego. Dodatkowo zastosowaliśmy druk 3D do wykonania estetycznych i funkcjonalnych obudów urządzeń, dopasowanych do przestrzeni studia. Efektem jest unikalne doświadczenie dla widzów, polegające na bezpośredniej interakcji ruchu i dźwięku – podczas testów dźwięk z dużą precyzją podążał za osobą na scenie, tworząc immersyjne środowisko akustyczne. Dokładnie taki spektakl zobaczą widzowie w katowickim Tonarium – zapowiada Kirklewski.
Dźwięk będzie podążał za ruchami tancerek
Dobór tancerek, które wystąpią podczas wydarzenia, poprzedził szeroki research oraz współpraca z Akademią Muzyczną i specjalistami z Katowic i Bytomia, a wybrane osoby posiadają doświadczenie w projektach eksperymentalnych i pełną świadomość specyfiki przedsięwzięcia.
Nad oprawą wizualną pracuje Laura Adel, nadając przestrzeni charakter immersyjnej instalacji świetlno-obrazowej. To artystka interdyscyplinarna działająca w obszarze nowych mediów. Poszukuje delikatności świata cyfrowego, tworząc abstrakcyjne wideo, instalacje oraz obiekty inspirowane zjawiskami naturalnymi. Często wykorzystuje interaktywność, sygnały zwrotne oraz przetwarzanie danych, tworząc sytuacje, które funkcjonują jak środowiska i angażują odbiorcę poprzez obecność, skupienie i działanie. Jej prace były prezentowane m.in. na festiwalu Ars Electronica w Linzu (Austria), Biennale Sztuki Nowych Mediów WRO oraz w Muzeum Sztuki Współczesnej – Pawilonie Czterech Kopuł we Wrocławiu. Artystka prowadzi projekty badawcze oraz uczestniczy w międzynarodowych programach rezydencyjnych, w tym w ramach europejskiej platformy Magic Carpets (Creative Europe), skupionej na praktykach site-specific, w LAB 852 w Zagrzebiu (Chorwacja) oraz Tangible Music Lab w Linzu (Austria). W swojej twórczości eksploruje relacje między percepcją, ciałem i technologią, badając, jak cyfrowe procesy wpływają na sposób doświadczania świata.
Sterować dźwiękiem poprzez taniec będą: Katarzyna Borza i Aleksandra Nowakowska. Katarzyna Borza to magister sztuki, absolwentka Akademii Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie, Wydziału Teatru Tańca w Bytomiu i Ogólnokształcącej Szkoły Baletowej im. Romana Turczynowicza w Warszawie, tancerka, choreografka, pedagożka. Od 2021 roku wykładowca tańca klasycznego i historii tańca w Zakładzie Tańca na Akademii Muzycznej w Katowicach oraz wykładowca tańca i rytmiki z elementami logorytmiki w Szkole Aktorskiej Teatru Śląskiego w Katowicach. Od 2020 roku pracuje z dziećmi i młodzieżą ucząc rytmiki, tańca i teatru w duchu nauczania zgodnego z rozwojem dziecka. Prowadzi badania na temat percepcji czasu w tańcu i tańca tradycyjnego terenów Polski. Od 2014 roku szkoli się w zakresie tańców ludowych i historycznych, którymi dzieli się w formie warsztatowej i choreograficznej. Stypendystka ZAiKS w 2025 roku.
Aleksandra Nowakowska jest studentką Instytutu Teatrologii Stosowanej na kierunku Choreografia i Performance w Giessen (Niemcy), absolwentką Wydziału Teatru Tańca w Bytomiu i Sztuk Społecznych IKP UW w Warszawie. Stypendystka programu DAAD (DeutscherAkademischerAustauschdienstScholarships) w dziedzinie Sztuk Performatywnych. Do jej ostatnich prac należą: solowy spektakl CORPUS, który miał premierę na Festiwalu FUTUROFONIA: PRAWYKONANIA w Operze Bałtyckiej w Gdańsku oraz performance SPEECHLESS, zajmujący się tematem przemowy ciała, akuzmatyką, politycznością gestu i ciałem w rygorze języka. Nawiązuje muzyczne współprace, eksplorując ulotność dźwięku i tańczącego ciała. Autorka projektu „Miasto w dotyku”, skupiającego się na ciele w przestrzeni miejskiej i procesie tworzenia własnych ścieżek. Prowadzi autorskie zajęcia taneczne i ruchowe w Instytucie Teatrologii Stosowanej w Giessen. Związana z Teatrem na Faktach przy Instytucie Grotowskiego, zajmującym się teatrem dokumentalnym i metodą verbatim. Wraz z Andrzejem Józefczykiem otrzymała nagrodę główną na Festiwalu Ciało i Czas w Teatrze KTO w Krakowie za performance SPEECHLESS. Dramaturżka spektaklu „Sprawozdanie dla Akademii” w reż. Macieja Gorczyńskiego, uczestniczka „Szkoły dramaturgów społecznych” z Arturem Pałygą w Stole Powszechnym w Warszawie.
